یَمُنُّونَ  عَلَیکَ أَن أَسْلَموُا قُلْ لا تَمُنُّوا  عَلَیَّ  اِسْلامَکُمْ  بَلِ اللّهُ یَمُنُّ عَلَیْکُمْ أَنْ هَدیکُمْ لِلایمانِ إن کُنْتُمْ صادِقین

آیه ی 17 سوره ی حجرات

بر تو منت می گذارند که اسلام آورده اند ، بگوی اسلامتان را بر من منت ننهید بلکه اگر راست می گویید خدای بر شما منت دارد که به ایمانتان هدایت کرده است.

داستان نزول

خشم عثمان

1-     جابر بن عبداللّه می گوید : هنگام کندن خندق در حضور رسول خدا شرفیاب بودم و مسلمانان به کندن مشغول بودند .علی ( ع ) نیز مشغول بود .پیغمبر(ص ) به او فرمود : پدرم فدای کسیکه خاک را می کند ، و جبرئیلش می روُبَد ، و میکائیل یاریش می کند . میکائیل تا کنون کسی را یاری نکرده است .پس رسول خدا ( ص) عثمان را به کندن خندق امر فرمود .عثمان در خشم شد و گفت : محمّد بدین خشنود نیست که ما به دست او مسلمان شده ایم ، حال به ما می گوید کار هم بکنیم . خدای این آیه را بر پیغمبر نازل فرمود ( برهان از مصباح الانوار شیخ)

2-    این داستان را علی بن ابراهیم به طور دیگر نقل می کند : روز کندن خندق ، عثمان از عمّار یاسر گذشت . عمّار به خندق کنی اشتغال داشت و گرد و غبار زیادی برخاسته بود . عثمان آستین خود را بر بینی نهاد . گذشت . عمار که این را بدید خاطره ای به یادش آمد ( موقع ساختن مسجد رسول خدا در مدینه در اغاز هجرت ) و گفت :

لا یستوی من یعمر المساجداً                        یظل فیها راکعاً و ساجداً

کمن یمرّ بالغبار حائداً                                 یعرض عنه جاحداً معانداً

عثمان رو به عمار کرده گفت : ای سیاه زاده با من هستی ؟! سپس نزد رسول خدا شد و گفت که ما اسلام نیاوردیم که عِرض ما را دشنام دهی . رسول خدا فرمود : از اسلام تو گذشتم  ، برو .پس این آیه نازل شد.

بحث ادبی

یَمُنُّونَ عَلَیْکَ

مُنَّ علیه دو معنی دارد 1- به او نیکی کرد در صورتی که انتظار پاداشی نداشت. 2- نیکیهای خود ار بر زبان آورد ؛ و خدماتی که درباره ی کسی انجام داده بود برشمرد.

بیان

منت گذاردن انسان در برابر خدماتی که انجام می دهد زشت است .

زشتی منت گذاری عرب ها ، اسلامشان را بر رسول خدا ، از چند جهت  بسیار نا پسند بوده است .

1-     اصل منت گذاردن بر کسی ، کاری بسیار ناپسند و روش مردم فرومایه است و یکی از نکوهیده ترین صفات است . منت نیکیها را از بین می برد و آثار آن را نابود می کند .

2-    منت گذاردن کسی که خود ار نیکوکار می خواند ، عوض گرفتن است .آن هم چه عوض پلیدی ! در نتیجه نیکی از بین می رود و حکم استثمار را پیدا می کند . مانند چاق کردن گوسفند برای کشتن و گوشتش را خوردن می باشد.

3- اسلام آنان نیکی به خدا و رسول نبود تا آنان را ممنون خود کنند .زیرا اسلام ایشان برای خدا و رسول سودی نداشت بلکه به سود خود اسلام آورندگان بود

4-  منت گذار ی آن ها بهترین علت است برای تردید در اسلام آن ها .

منبع : کتاب تفسیر سوره ی حجرات  تألیف : علامه محقق سید رضا صدر انشارات کتابخانه ی صدر